Đọc đúng chữ cái mới là một nửa việc phát âm tiếng Nga. Nửa còn lại là các quy tắc khiến chữ viết và âm đọc khác nhau: trọng âm, nguyên âm yếu, phụ âm mềm, phụ âm bị «vô thanh hóa». Bài này giải thích từng quy tắc bằng ví dụ có nút nghe.
10 nguyên âm tiếng Nga
Tiếng Nga có 10 chữ nguyên âm, chia thành hai hàng. Hàng thứ hai là hàng thứ nhất có thêm âm «i» ở đầu, đồng thời làm mềm phụ âm đứng trước:
| Hàng cứng | Đọc gần đúng | Hàng mềm | Đọc gần đúng |
|---|---|---|---|
| а | a | я | ia |
| о | ô | ё | iô |
| у | u | ю | iu |
| э | e | е | iê |
| ы | ư | и | i |
Chữ ы gần với «ư» của tiếng Việt nhưng lưỡi lùi sâu hơn – người Việt thường phát âm âm này tốt hơn người nói tiếng Anh.
Trọng âm và nguyên âm yếu
Mỗi từ có một âm tiết nhấn mạnh, đọc dài và rõ. Các nguyên âm còn lại đọc yếu đi:
- о không nhấn đọc gần «a»: молоко́ → «ma-la-KÔ», вода́ → «va-ĐA».
- е, я không nhấn đọc gần «i»: сестра́ → «xi-XTRA», язы́к → «i-DƯK».
- Chữ ё luôn mang trọng âm: ёлка, её.
Trọng âm không có quy tắc cố định, nên hãy luôn học từ mới kèm trọng âm. Bài học chi tiết: trọng âm và nguyên âm yếu.
Phụ âm cứng và phụ âm mềm
Hầu hết phụ âm tiếng Nga có hai dạng. Phụ âm mềm được đọc với lưỡi nâng lên như khi chuẩn bị nói «i»:
- Phụ âm đứng trước я, ё, ю, е, и hoặc dấu mềm ь thì đọc mềm.
- Ví dụ: мат (cứng) và мать (mềm, «mẹ»); брат và брать («lấy»).
- Luôn cứng: ж, ш, ц. Luôn mềm: ч, щ, й.
Luyện thêm ở bài phụ âm cứng – mềm.
Dấu cứng ъ và dấu mềm ь
Hai chữ này không có âm riêng:
- ь (dấu mềm) làm mềm phụ âm đứng trước: день , соль .
- ъ (dấu cứng) tách phụ âm với nguyên âm đứng sau, tạo một chút ngắt: подъе́зд («lối vào tòa nhà»), объявле́ние («thông báo»).
Phụ âm vô thanh và hữu thanh
Có 6 cặp phụ âm: б–п, в–ф, г–к, д–т, ж–ш, з–с. Hai quy tắc quan trọng:
- Cuối từ, phụ âm hữu thanh đọc thành vô thanh: хлеб đọc «khliép», го́род đọc «GÔ-rơt», друг đọc «đruk».
- Phụ âm đứng trước bị «lây» theo phụ âm sau: во́дка đọc «VÔT-ka», сде́лать đọc «ZĐIÊ-lat».
Những âm khó với người Việt
- р rung lưỡi: đầu lưỡi rung nhẹ sau răng trên. Tập bằng cách đọc nhanh «đ-đ-đ» rồi thả lỏng lưỡi. ры́ба , Росси́я .
- ж và ш: lưỡi cong lên, đọc cứng, khác «gi» và «s» tiếng Việt. журна́л , шко́ла .
- щ: như «ш» nhưng mềm và kéo dài. щи (súp bắp cải).
- Cụm phụ âm: здра́вствуйте, встре́ча, взгляд – không chèn thêm nguyên âm vào giữa.
Câu hỏi thường gặp
Phát âm tiếng Nga có khó không?
Khó ở trọng âm, phụ âm mềm và âm р. Bù lại, tiếng Nga không có thanh điệu và chữ đọc khá đều đặn. Xem thêm tiếng Nga có khó không.
Có nên dùng phiên âm tiếng Việt khi học tiếng Nga?
Chỉ nên dùng vài ngày đầu. Phiên âm tiếng Việt không thể hiện được âm mềm, âm ы hay nguyên âm yếu – hãy chuyển sang đọc chữ Nga và nghe giọng mẫu càng sớm càng tốt.
Làm sao biết trọng âm của một từ?
Tra từ điển hoặc kho từ vựng có đánh dấu trọng âm. Trên Puskin, mọi từ đều có dấu trọng âm và phát âm.